Het waarom, het rendement, en de toekomst van ICT.
Waarom leren met ICT?
- Onderwijs zonder ICT is niet meer geloofwaardig. Het onderwijs moet aansluiten bij de belevingswereld van de jongeren van vandaag. Als het daartoe in staat is, motiveert het leerling en leerkracht, en heeft het bewezen positieve effecten op de vermindering van de uitval, de verbetering van de leerprestaties en de aantrekkelijkheid van het lerarenberoep.
- Op scholen met goede ICT-voorzieningen, adequaat schoolmanagement en leerkrachten die ICT-vaardig zijn presteren leerlingen beter dan op scholen waar ICT niet (goed) is geïntegreerd.
- Het onderwijs moet de leerlingen voorbereiden op een maatschappij die vraagt om ICT-gerelateerde competenties, zoals omgaan met de grote hoeveelheid informatie op het internet. In de meeste beroepen is ICT immers niet meer weg te denken.
- Het onderwijs mag niet achterblijven bij de rest van de informatiesamenleving. ICT in het onderwijs is per definitie 'ICT gebruiken om te leren'. De meeste leerlingen werken en spelen thuis veel met computers, andere zijn aangewezen op voorzieningen op scholen, in bibliotheken,...
- De digitale wereld is sterk in ontwikkeling en wordt steeds groter en complexer. De omgeving is niet altijd even veilig. Virussen, informatie die in strijd is met de grondwet of algemene normen en waarden, propaganda en leugens komen soms op onverwachte plaatsen voor. Het onderwijs moet leerlingen hierop voorbereiden. Jongere leerlingen moeten worden beschermd, oudere leerlingen moeten worden gewapend.
- De integratie van ICT in het onderwijs kan het onderwijs verrijken, verbeteren en aantrekkelijker maken voor leerlingen en leerkrachten. Ten slotte kan ICT de organisatie van het leerproces vergemakkelijken en de administratieve lasten van leerkrachten verminderen.
Rendement van ICT
Omdat ICT een containerbegrip is voor allerlei verschillende toepassingen in het onderwijs, is het erg lastig om te spreken over het (economische) rendement van ICT in het onderwijs. Dat blijkt ook uit onderzoek, een algemene conclusie over het rendement van ICT is moeilijk te trekken, van specifieke ICT-toepassingen kan echter wel worden benoemd welke evidente meerwaarde zij leveren.
Ook blijkt uit onderzoek dat invoering van ICT scholen stimuleert om na te denken over de organisatie van onderwijsprocessen en om curriculum en didactiek opnieuw onder de loep te nemen. Zo kan ICT dus een katalysator zijn voor onderwijsvernieuwing(en) tout cours.
Enkele voorbeelden van rendement van ICT in het onderwijs:
- leerdoelen worden beter en eerder bereikt (verbeterde evaluatie).
- leerlingen nemen met meer plezier deel aan het onderwijs (verbeterde houding); en voelen zich succesvoller (vergroot zelfvertrouwen).
- als meer specifieke voordelen van ICT in het onderwijs noemt de onderzoeksliteratuur: grote flexibiliteit, de leerling heeft veel vrijheid in de keuze van plaats, tijd, tempo en methode van leren.
- grote meerwaarde ten opzichte van boeken, interactief, koppeling aan onbeperkte andere informatie.
- ongeëvenaarde reproduceerbaarheid.
- lage publicatiekosten
- ongeëvenaarde communicatiemogelijkheden met leerkrachten en medeleerlingen, ongeacht hun verblijfplaats.
- toegang tot een onbegrensde informatieverzameling.
- betere/gemakkelijkere integratie van allerhande toepassingen.
- algemene bruikbaarheid van tot voor kort complexe instrumenten.
- bevordering van 'global awareness'.
- leuker onderwijs voor leerling en leerkracht.
Bijkomende voordelen van ICT in het onderwijs:
- leren doeltreffend en doelmatig te leren, mede ter voorbereiding op levenslang leren.
- het verwerven van informatie en het beoordelen en verwerken van relatief grote hoeveelheden informatie.
- leren zelfstandig problemen oplossen (bijvoorbeeld met probleemgestuurd onderwijs en projectonderwijs).
- reflecteren op het eigen functioneren (onder andere doordat er keuzes gemaakt moeten worden, en doordat verspreiding en correctie van werkstukken relatief gemakkelijk is).
- het ontwikkelen van sociale en communicatieve vaardigheden: met behulp van ICT kan gemakkelijk informatie worden uitgewisseld met medeleerlingen.
- het inspelen op verschillen tussen leerlingen.
- vergroting van de doelmatigheid van het onderwijs.
Welke toekomstscenario met betrekking tot de toepassing van ICT kan over vijf à tien jaar in het onderwijs?
Over vijf à tien jaar, zal ICT ingezet worden om samenwerkend leren en 'zelfstandig' leren van de leerling te bevorderen en te realiseren, waarbij de leerling meer verantwoordelijkheid zal dragen voor de invulling en het verloop van het eigen leerproces. De meest verwachte vormen van ICT die ingezet zullen worden, zijn een elektronische leeromgeving (Omniwize), educatieve software en internet.
Een elektronische leeromgeving zal ingezet worden waarin verschillende applicaties de mogelijkheid geven aan de leerling om te communiceren, informatie te zoeken, samen te werken en documenten te beheren. De samenwerking zal voornamelijk met de medeleerlingen zijn, maar dit kan ook samenwerking met de leerkracht betekenen.
Door middel van een groter aanbod in educatieve software, zowel methodeafhankelijk als methodeonafhankelijk of samengesteld door de leerkracht of leerling uit een online database, krijgt de leerling de kans om meer op het eigen niveau te werken en eigen thema’s te kiezen. Leerlingen zullen veel meer van internet gebruik maken als informatiebron. De leerkracht zal wel de verantwoordelijkheid van het leerproces dragen, maar zal de leerling veel meer begeleiden en sturen waar de leerling zelf aangeeft hulp of advies nodig te hebben.
Ouders zullen meer betrokken worden bij het leerproces van de leerling door inzicht de digitale leeromgeving, maar zullen ook zorg moeten dragen voor de ICT-faciliteiten in de thuissituatie. Uitgeverijen zullen deze ontwikkeling mogelijk maken door een groter aanbod van digitale content aan te bieden in verschillende vormen, gebaseerd op de vraag vanuit het onderwijs. De overheid zal ervoor zorgen dat dit scenario gerealiseerd zal kunnen worden door het gebruik van ICT te blijven financieren en faciliteren en ICT-gebruik te stimuleren. Kortom, ICT zal een belangrijk hulpmiddel zijn om deze manier van onderwijs te ondersteunen.